Ney 
Ney (Farsça: نی; Arapça: ناي; Türkçe: ney; diğer: nai, nye, nay, gagri tuiduk, or karghy tuiduk), Sümerlerden bu yana bütün Türklerde genellikle görülmüş olan üflemeli çalgıdır. Benzer örneği Aztek Kültür'ünde de bulunmaktadır. Kaşgarlı Mahmut, Divân-ı Lügati't-Türk adlı Türk Kültür ve Dil'ini anlatan eserinde, Sagu denilen, "Erler" için düzenlenen, ölüm, erdem ve acıları anlatan tören'lerde kullanıldığını aktarmıştır.
"Ney", Farsça'ya yakın bir zamanda geçmiş olup nâ veya nay (kamış) ismizni almıştır. Araplarda üflemeli çaılgıların hemen tümü için kullanılan mizmâr sözcüğü ise, (nefes borusu, ses organı anlamında) ney için de kullanılmıştır. Türkçe’de ise genellikle her zaman için ney olarak adlandırılmıştır. Kavimler Göçünden çok eski zamanlardan kalan, Runik Harfler'in aslının henüz anlaşıldığı; Proto Türk Yazıtları zamanından kaldığı düşünülen kültür izleri gibi miras kalmış olan, çok az kültürel öğelerin devamı olarak ise, bugünkü Romanya’da nayu olarak isimlendirilmektedir.
Sümerlerde M.Ö. 5000 yıllarından itibaren kullanıldığı sanılan neye ait elimizdeki en eski bulgu, M.Ö. 3000-2800 yıllarından kalan bugün Amerika'da Philadelphia Üniversitesi Müzesi'nde sergilenen ney dir. Ney in o dönemlerde de dinsel törenlerde kullanıldığı düşünüşmrktedir.
Günümüzde ney, Türk sazı olarak anılmakta olup, tasavvuf müziğinin bir sembolü haline gelmiştir. Bir müzik aleti için kullanılan çalmak yerine, Ney için üflemek tabiri kullanılır. Burada üflemenin mecazi bir anlamı vardır. Kaynağını İslam'da Allah'ın insanı yaratırken ruhu üflemiş olmasından alır.
Ney Yapım
Kargı denilen bir çeşit budaklı kamışın elden geçmesi ile yapılır. Akortlarına göre çeşitli boylarda olan ney, dokuz kısa boğumdan meydana gelmiştir. Ney üzerinde 7 perde mevcuttur. Neydeki bu perdeler, açkı ile delinerek elde edilir. Son yüzyıllarda eklenmiş ney de üflemeyi kolaylaştırıcı önemli bir bölümü de başparesidir. Neyin bu kısmı, boynuzdan veya fil dişinden yapılır. Bir neyin düzgün akort'lu olabilmesi için 9 adet boğumdan oluşması ve bu boğumların her birinin birbirlerine eşit olması şarttır ki böyle bi kamışın sazlıkta bulunması çok enderdir. Ney fiyatlarının yüksek olmasının sebebi de budur.
Başlıca yedi çeşit ney bulunmaktadır.. Bazı neyzenler ve ney ustalar her ney için diyapazona göre hangi perde açılacak akordun karşılığıdır: Mansur ney'de dügah, şah ney'de buselik, davut ney'de çargah, bolahenk'te neva, süpürde'de hüseyni, müstahsen'de acem, kız ney'de gerdaniye. Ney yaklaşık 3 oktav ses genişliğine sahiptir.
Mesnevi'de Ney
Mesnevi ilk 18 beytinde neyden bahseder sonraki 6 cildinde de bunu açıklar. Burada ney sembolü altından bir dünya görüşü ve bir medeniyet anlatılır. Neyzen olmakla bu dünya görüşünü öğrenmeye de talip olmak da ilişkilendirilmektedir.
Dinle neyden kim hikâyet etmede ayrılıklardan şikayet etmede - Mevlana
|
Ney Çeşitleri |
||
|
Ney Çeşitleri |
Uzunluk (mm) |
Karar sesi (piyanoya göre 440 A) |
|
Davud Ney |
910-936 |
(fa#) |
|
Şah Ney |
858-884 |
G (Sol) |
|
Mansur Şah Mabeyni Ney |
832-845 |
G# (sol#) |
|
Mansur Ney |
780-806 |
A (La) |
|
Kız Mansur Mabeyni Ney |
728-754 |
B# (Sib) |
|
Kız Ney |
689-702 |
B (Si) |
|
Yıldız Ney |
650-663 |
C (Do) |
|
Müstahsen Ney |
598-624 |
F (do#) |
|
Süpürde Ney |
572-585 |
D (Re) |
|
Bolahenk Süpürde Mabeyni Ney |
546-559 |
(Re#) |
|
Bolahenk Nısfiye Ney |
520-533 |
E (Mi) |